ETF's versus actief beheerde fondsen: het volledige beeld

Wie de voorbije jaren de financiële pers volgde, kreeg een duidelijke boodschap voorgeschoteld: beleg passief, koop een goedkope ETF op een brede index en laat de rest los. Actief beheer zou te duur zijn en zelden lonen. De trend werd zelfs taalkundig bekroond: "hangmatbeleggen", passief beleggen via indexfondsen en trackers, werd door Van Dale verkozen tot Woord van het Jaar 2024. Voor veel beleggers is dat een verdedigbaar uitgangspunt. Toch is de werkelijkheid veel genuanceerder.

In deze bijdrage bekijken we beide benaderingen eerlijk. We erkennen de reële sterktes van ETF's, we belichten de risico's die zelden aan bod komen, en we leggen uit waarom actief beheer, ook los van rendement, een belangrijke rol blijft spelen. Als rode draad gebruiken we een eenvoudig beeld: de metro tegenover de taxi.

Wat is het verschil tussen een ETF en een actief beheerd fonds?

Het onderscheid lijkt technisch, maar het raakt de kern. Een ETF is een instrument dat een markt volgt. Een actief fonds is een oordeel over die markt. Dat verschil verklaart zowel de kostenkloof als het uiteenlopende gedrag in verschillende marktomstandigheden.

De echte voordelen van ETF's

ETF's hebben oprechte sterktes, en die verklaren waarom ze zo populair zijn geworden.

Lage kosten. Omdat er geen selectie en weinig analyse nodig is, liggen de lopende kosten van brede indextrackers doorgaans een stuk lager dan die van actief beheerde aandelenfondsen. Kosten zijn een van de weinige zekere elementen in beleggen, want ze wegen elk jaar op het rendement. Over lange periodes tikt dat verschil aan.

Transparantie. U weet wat u koopt. Een indextracker volgt een publiek bekende index, dus de samenstelling is grotendeels voorspelbaar.

Spreiding en eenvoud. Met een enkele transactie koopt u een brede korf van honderden of duizenden effecten. Voor wie eenvoud en brede blootstelling zoekt, is dat een reëel voordeel.

In ons beeld is de ETF de metro. Snel, goedkoop en efficiënt naar een bekende bestemming. Zolang uw halte op de lijn ligt, is dat vaak een uitstekende keuze.

Waarom deden ETF's het de voorbije jaren zo goed?

Dit is misschien het minst begrepen punt in het hele debat. Dat brede indexfondsen veel actieve aandelenfondsen achter zich lieten, heeft veel te maken met een uitzonderlijk fenomeen: de extreme concentratie van enkele grote technologiebedrijven in de belangrijkste indexen.

Volgens S&P Global vertegenwoordigden de tien grootste bedrijven midden 2025 bijna 40% van de volledige S&P 500, een concentratieniveau dat sinds het midden van de jaren 1960 niet meer was gezien. De zogenaamde Magnificent Seven, een handvol Amerikaanse techreuzen, waren samen goed voor ongeveer een derde van de index.

Hier ligt de kern van de zaak. Een ETF weegt elk aandeel volgens zijn beurswaarde. Naarmate die reuzen groter werden, kregen ze een steeds groter gewicht in de index, en dus in de tracker. Wie de index kocht, reed als vanzelf mee op hun rug.

Actief beheerde fondsen kunnen dat spel niet zomaar meespelen. Europese fondsen met een UCITS-statuut moeten diversificatieregels respecteren, samengevat als de 5/10/40-regel: maximaal 5% in één uitgevende instelling, uitzonderlijk tot 10%, en de posities boven 5% mogen samen niet meer dan 40% van het fonds uitmaken. Een verantwoorde beheerder mag dus niet even zwaar in een handvol namen zitten als de index dat doet.

In een periode van extreme concentratie is dat een structureel nadeel. De beheerder die netjes spreidt, blijft bijna per definitie achter op een index die door enkele winnaars omhoog wordt getrokken. Belangrijk: dit verklaart het recente rendementsverschil, het is geen garantie dat het zo blijft. Concentratie kan even snel afnemen als ze is opgebouwd, en dan keert het voordeel om.

Het centrale punt: u koopt de winnaars én de verliezers

Wie een index koopt, koopt alles wat erin zit. De sterkste bedrijven, maar ook de zwakke, de achterblijvers en de ondernemingen die morgen misschien in moeilijkheden komen. Een ETF maakt geen onderscheid. Dat is net het ontwerp: de markt volgen, niet beoordelen.

Een actieve beheerder doet het omgekeerde. Die gaat op zoek naar de bedrijven met de beste vooruitzichten en probeert de verliezers te vermijden. Dat lukt niet altijd, en het brengt kosten mee, maar het is een fundamenteel andere benadering van hetzelfde probleem.

Dit onderscheid is neutraal van aard. In een sterk stijgende, geconcentreerde markt loont "alles kopen". In een markt die breder beweegt, waar niet alles even goed presteert, kan "selecteren" net het verschil maken. Geen van beide is universeel superieur.

In het jargon van de financiële markten bestaat er zelfs een uitdrukking voor. Kapitaal dat zonder onderscheid de hele index volgt, wordt weleens "dumb money" genoemd. Niet omdat de belegger dom zou zijn, maar omdat het instrument geen enkel oordeel velt: het verstand staat als het ware op nul en de volledige index wordt gekocht, winnaars én verliezers. Kapitaal dat bewust de assetallocatie bijstuurt en gericht instrumenten selecteert, heet daarentegen "smart money". Dat is precies waar actief beheer om draait.

Wat zeggen de cijfers over actief versus passief?

De data zijn duidelijk, en tegelijk genuanceerder dan vaak wordt voorgesteld. Volgens de SPIVA Europe-scorecard van S&P Dow Jones Indices bleef over het jaar 2024 ongeveer 91% van de euro-genoteerde wereldwijde aandelenfondsen achter op de benchmark. Over een periode van tien jaar loopt de achterstand in veel categorieën op tot rond de 90% of meer. Voor de gemiddelde belegger in brede, efficiënte aandelenmarkten is dat een ernstig signaal.

Maar het beeld kantelt zodra we andere markten bekijken. De Morningstar Active/Passive Barometer toont dat in 2024 ongeveer 42% van de actieve aandelenfondsen hun gemiddelde passieve tegenhanger overleefde en versloeg, terwijl bij obligaties ruim 63% van de actieve beheerders dat deed. In minder efficiënte marktsegmenten heeft menselijk oordeel dus meer ruimte om waarde toe te voegen.

Bovendien wijzen sommige academische analyses erop dat de bekende slaagpercentages de actieve wereld te somber voorstellen. Wie de resultaten weegt naar beheerd vermogen in plaats van naar aantal fondsen, komt tot een minder eenzijdig beeld, omdat grote, sterk presterende fondsen dan zwaarder doorwegen. De boodschap is niet dat actief beheer altijd wint, wel dat het gemiddelde de spreiding verbergt.

Welke risico's van ETF's blijven vaak onbesproken?

Passief beleggen wordt graag voorgesteld als risicoluw. Dat is misleidend. De risico's zijn anders, niet kleiner.

Concentratierisico. Zoals hierboven bleek, kan een brede index in werkelijkheid sterk leunen op enkele namen of één sector. Wie denkt breed gespreid te zijn, kan in de praktijk een geconcentreerde weddenschap op big tech aanhouden.

Geen bescherming bij dalingen. Een indexfonds volgt de markt naar boven, maar even trouw naar beneden. Er is niemand die posities afbouwt of het risico verlaagt wanneer de markt onder druk komt. U zit standaard voor de volle 100% mee in elke correctie.

Tracking error. Geen enkele tracker volgt zijn index perfect. Kosten, wisselkoersen en replicatiemethode zorgen voor kleine, soms structurele afwijkingen tussen de tracker en de index die hij beoogt te volgen.

Liquiditeit bij niche-producten. Brede ETF's zijn zeer liquide, maar dat geldt niet automatisch voor thematische of niche-trackers op minder verhandelbare markten. In stressperiodes kan het verschil tussen de koers van de ETF en de waarde van de onderliggende effecten oplopen.

Afwezigheid van menselijk oordeel. Een ETF stelt geen vragen. Bij een schok, een geopolitieke gebeurtenis of een plotse waarderingszeepbel is er geen beheerder die ingrijpt. De tracker doet gewoon wat hij altijd doet.

Hier komt het beeld van de metro terug. De metro is efficiënt zolang alles normaal verloopt. Maar bij werken op de lijn, een panne of een gesloten station, staat u vast, want het traject ligt vast en er is geen chauffeur die omrijdt.

Wat gebeurt er als iedereen passief zou beleggen?

Er is een argument dat verder reikt dan het individuele rendement, en dat de gezondheid van de markt als geheel raakt. In de Verenigde Staten hebben passieve fondsen de actieve intussen voorbijgestoken in beheerd vermogen. Dat roept een fundamentele vraag op.

Stel dat er geen actieve beheerders meer zouden bestaan. Dan zouden koersen enkel nog bewegen op basis van in- en uitstroom in indexfondsen, niet meer op basis van een oordeel over de werkelijke waarde van bedrijven. Een tracker koopt namelijk elk aandeel omdat het in de index zit, niet omdat het goedkoop of duur is. Zonder actieve kopers en verkopers die op fundamentele analyse handelen, verliest de prijs zijn informatiewaarde.

Passief beleggen leunt met andere woorden op het werk van actieve beleggers. Hoe groter het passieve aandeel wordt, hoe meer die prijsvorming in handen komt van een krimpende groep. Dat op zich is al een belangrijke reden om actief beheer niet als overbodig te omschrijven. Het is een noodzakelijk onderdeel van een gezond marktecosysteem.

Wat voegt actief beheer toe voor de belegger zelf?

Los van de marktbrede rol biedt actief beheer ook voordelen voor de individuele belegger, die niet altijd zichtbaar zijn in een rendementstabel.

Risicobeheer. Een beheerder kan het risico verlagen wanneer de omstandigheden dat vragen, bijvoorbeeld door de blootstelling af te bouwen of de spreiding aan te passen. Rendement is één ding, de weg ernaartoe is een ander.

Selectie in inefficiënte markten. In segmenten waar minder analisten actief zijn, waar informatie ongelijk verdeeld is of waar bedrijven complex zijn, heeft grondig onderzoek meer kans om te lonen.

Flexibiliteit bij volatiliteit. Waar een tracker vastzit aan zijn index, kan een beheerder inspelen op kansen die net in turbulente periodes ontstaan.

Persoonlijke opvolging. Achter een actief beheerd mandaat zit een gesprek. Uw doelstellingen, uw tijdshorizon en uw risicobereidheid kunnen mee bepalen hoe de portefeuille wordt gestuurd.

Dat is de taxi. Doorgaans iets duurder en soms iets trager dan de metro, maar comfortabeler. U kunt een vraag stellen, u hoeft onderweg niet zelf de weg te zoeken, en u kunt uw aandacht bij andere zaken houden terwijl iemand met kennis van zaken u naar uw bestemming brengt.

Wanneer is actief beheer bijzonder relevant?

Voor vermogende particulieren en ondernemers met een specifieke situatie is de standaardoplossing zelden de beste. Enkele voorbeelden waarin actief beheer meerwaarde kan bieden.

Wanneer uw doelstelling verder gaat dan enkel de markt volgen, bijvoorbeeld kapitaalbehoud, een stabieler verloop of een specifiek inkomensprofiel. Wanneer uw vermogen verweven is met een onderneming, en u concentratierisico's elders in uw balans wil compenseren in plaats van versterken. Wanneer u belegt in minder efficiënte of complexe segmenten, waar selectie het verschil maakt. En wanneer uw persoonlijke, fiscale of familiale situatie vraagt om afstemming die een standaard indexproduct niet biedt.

Een portefeuille is meer dan aandelen alleen

Twain belegt uitsluitend in actief beheerde fondsen, en die bestaan zowel uit aandelen als uit obligaties. Dat is geen detail. Niet elke portefeuille hoort voor 100% in aandelen te zitten. Obligaties vervullen een belangrijke rol in de portefeuilleconstructie: ze temperen de schommelingen, brengen inkomsten binnen en zorgen voor evenwicht wanneer de aandelenmarkten wankelen. Een goed gespreide portefeuille combineert beide.

Juist bij obligaties komt een minder bekend nadeel van passief beleggen scherp naar voren. De meeste obligatie-indexen zijn schuldgewogen. Dat betekent dat de uitgever met de grootste uitstaande schuld het grootste gewicht krijgt in de index, en dus in de ETF. Anders gezegd: hoe meer schuld een overheid of bedrijf uitgeeft, hoe zwaarder u er als passieve belegger op inzet. Dat is net niet wat u wil, want u leent daarmee automatisch het meeste uit aan de partijen die het diepst in de schulden zitten.

In een goed gespreide portefeuille is actief beheer daarom zeker aangewezen. En er is nog een reden die niets met indexconstructie te maken heeft, maar alles met menselijk gedrag. Op stressmomenten kan een beheerder snel en beheerst ingrijpen, waar de gemiddelde belegger die zelf in ETF's belegt vaak het omgekeerde doet en op het slechtste moment verkoopt, gedreven door emotie. Studies naar het verschil tussen fondsrendementen en het rendement dat beleggers effectief realiseren, tonen keer op keer dat dit gedrag geld kost. Een beheerder neemt die emotionele beslissing uit handen.

Tot slot een nuchtere bedenking over risico. De laatste grote financiële crisis ligt intussen meer dan vijftien jaar achter ons. Voor een deel van de beleggers voelt een zware, systemische schok daardoor aan als iets uit een ander tijdperk, iets wat niet meer kan gebeuren. De geschiedenis leert het tegendeel. Dat een lange, rustige periode geen garantie biedt tegen de volgende crisis, is precies het soort risico waar begeleiding en actief risicobeheer het verschil kunnen maken.

De keerzijde geldt evenzeer. Voor een eenvoudige, langetermijnblootstelling aan een brede, efficiënte aandelenmarkt, zonder bijzondere randvoorwaarden, is een goedkope tracker vaak een verdedigbare en verstandige keuze. Het gaat niet om ideologie, maar om gepastheid.

Metro of taxi? De juiste vraag stellen

Het populaire discours reduceert een genuanceerde afweging tot een slogan: ETF's winnen altijd. De werkelijkheid is dat beide instrumenten een plaats hebben, en dat de betere keuze afhangt van waar u naartoe wil, hoeveel comfort en begeleiding u onderweg verlangt, en hoe de markt op dat moment beweegt.

De metro en de taxi zijn geen tegenstanders. Ze bedienen verschillende reizigers. De verstandige belegger vraagt niet welk vervoermiddel in het algemeen het beste is, maar welk vervoermiddel past bij déze rit. Vaak is de meest doordachte portefeuille trouwens een combinatie van beide.

Veelgestelde vragen